Sinir sistemi nedir?

Organizmadaki bütün öteki sistemlerin ve organların görevlerini ve çalışmalarını düzenleyen sistemdir. Sinir sistemini, çeşitli yönlerde uzantılar veren sinir hücreleri meydana getirir. Sinir hücrelerinin uzantıları yani sinirler, aynı zamanda aldıkları uyandırma ve uyartıları vücudun çeşitli bölümlerine iletme yeteneğine de sahiptirler. Böylece sinirler, organizmanın uyandırma ve uyartıları alan bölümleriyle bunlara cevap veren organlara bağlanmış olurlar.

Sinir hücrelerinin görevleri sadece götürme ve getirme değildir. Uyandırma ve uyartıları bazen kuvvetlendirir, bazen zayıflatır, bazen bir araya toplar. Özetle, organizmanın çıkarına en uygun bir biçime sokarak cevabı verecek organlara, harekete geçmeleri için emir verir. Sinir sistemi, 1) Beyin - Omurilik sistemi ve 2) Sempatik sistem olmak üzere ikiye ayrılır. Beyin - Omurilik sistemi de «Merkez sinir sistemi» ve «Çevresel sinir sistemi» olmak üzere ikiye ayrılır.

Beyin, omurilik sinirlerinin 12 çifti kafaboşluğu deliklerinden çıktıkları için «Kafa - çiftleri» adını alırlar. Omurilikten çıkan 31 çifte ise «omurilik sinirleri» denir. Kafa - çiftleri, önden arkaya doğru, çıktıkları sıraya göre l'inci, 2'nci, 3'üncü... çiftler diye adlandırılırlar: l'inci çift: Koku siniri, 2'nci çift: Görme siniri, 3'üncü çifçift: Göz oynatıcı siniri, 4'üncü çift: Göz üst - eğri kas siniri, 5'inci çift: Üçüz sinir, 6'ncı çift: Göz dış - doğru kas siniri, 7'nci çift: Yüz siniri. 8'inci çift: İşitme - denge siniri. 9'uncu çift: Dil - yutak duyurucu siniri, 10'uncu çift: Akciğer mide siniri, 11'inci çift: Başeğen kas ve ense büyük kası oynatıcı siniri, 12'nci çift: Dil oynatıcı siniridir.

Omurilik sinirleri, «karışık sinirler» dir. İçlerinde oynatıcı, duyurucu ve sempatik iplikler bulunur. Bu sinirler omurlara göre isim alırlar: Boyun sinirleri (8 tane), göğüs sinirleri (12 tane), bel sinirleri (5 tane), sağrı sinirleri (5 tane). Omurilik sinirleri, ön veya oynatıcı, arka veya duyurucu olmak üzere iki omurilikten çıkarlar veyahut oraya girerler. On kökler, oynatıcıdır. Dikey veya düzgün olmayan bir biçimde ön - yan oluktan meydana çıkarlar. Arka kökler, duyurucu köklerdir. Omuriliğe arka - yan oluk boyunca girerler. On ve arka kökler omurlararası deliklerinden çıkarlarken birbirleriyle birleşirler. Omurilik siniri köklerinin yönü her seviyede başka başkadır.

İsteğimiz dışında çalışan sempatik sinir sistemi, kalp, bağırsak, mide, akciğerler gibi organları çalıştırır, gözbebeğini açıp kapatır, damarları daraltıp genişletir. Buna «bitkisel (vejetatif) sinir sistemi» veya «özerkli sistem» adı da verilir. Sistemin içinde gördükleri iş bakımından birbirinin zıddı iki ayrı sistem vardır: «Ortosempatik (doğru sempati) sistem» ve «Parasempatik (karşıt sempati) sistem». Bunlardan biri kalbi hızlandırır, öbürü yavaşlatır, biri bağırsağı harekete geçirir, öbürü durdurur. Böylece irademiz dışındaki organları idare eder. Bunlardan birinin üstün gelmesi dengeyi bozar.

Hücrelere kadar ince sinir ağcıkları halinde giren bu sinir sistemi, hayati çalışmaları, besin dengesini düzenler. Hücrenin yaşamasında, büyümesinde, metabolizmasında bu sistemin görevi çok büyüktür. Organizmada beyin, omurilik sinir sistemi bütünüyle çalışamaz duruma gelse de sempatik sinir sistemi çalışmasına devam eder. Yani, bilincini, duyusunu yitirmiş bir insanın kalbi, midesi, akciğerleri, böbrek ve karaciğeri çalışmaya devam eder. İşte bilinç dışında devam eden bu hayatı yöneten «bitkisel (vejetatif) sinir sistemi» dir.

Merkezi Sinir Sistemi

Sinir sisteminin yönetici ve denetleyici kısmıdır. Kafatası ve omurga içindeki sinirsel organlardan oluşur.

Beyin: Kafatası içerisindeki en büyük sinirsel organdır. Yüzeyi girintili çıkıntılı olup iki yarım küreden oluşur. Beyinle kafatası arasında bulunan 3 katlı zar beyni sarsıntılardan ve darbelerden korur. Yapısında milyarlarca sinir hücresi şeklinde bulunur. Beyin yardımıyla insan vücudunda;

1. Duyu organlarından gelen uyarılar değerlendirilir.
2. problem ve olaylar düşünülür, çözülür.
3. öğrenme faaliyeti ve hafıza olgusu sağlanır.
4. Acıkma, susama, uyku, uyanıklık düzenlenir.
5. Kan basıncı ve vücut sıcaklığı düzenlenir.
6. Hormonların salgılanma zamanı belirlenir.

Beyincik: Yapısı beyne benzer ve küçüktür. İki yarım küreden oluşur. Kafatasının arka alt tarafında bulunur. Beyin, iç kulak ve iskelet kaslarıyla bağlantılıdır. Beyincik yardımıyla insan vücudunda;

1. Kol ve bacaklardaki kasların birbiriyle uyumlu çalışması sağlanır.
2. Kol ve bacaklardaki kasların çalışma derecesi düzenlenir.
3. Aktif hareketin dengeli olması sağlanır.

Omurilik soğanı: Yüzeyi düz olup soğana benzer bir şekle sahiptir. Boynun üst kısmında bulunur. İstem dışı çalışan iç organları yönetir. omurilik soğanı yardımıyla insan vücudunda;

1. İstemsiz hareketleri yönetir
2. Solunum sisteminin çalışması düzenlenir.
3. Dolaşım sisteminin çalışması düzenlenir.
4. Boşaltım sisteminin çalışması düzenlenir.
5. Sindirim sisteminin çalışması düzenlenir. Omirilik soğanının bu bakımdan yutaklada alakası vardır.

Omurilik: Sırtdaki omurga içerisinde bulunur. Yüzeyi düz olup sinir kordonunundan oluşur. Kafatası organları ile vücut organları arasındaki bağlantıyı sağlar. Omurilik yardımıyla insan vücudunda;

1. Beyinle organlar arasında bilgi iletimi sağlanır.
2. Refkles davranışlarının oluşması düzenlenir.

Refleks: Vücuda yapılan ani ve güçlü etkilere karşı vücudun aynı şekilde tepki göstermesidir. İstemsiz olarak yapılır. Vücudu koruyucu özelliğe sahiptir. Kazanılma şekline göre 2 çeşidi bulunur.

Doğuştan kazanılan (kalıtsal) refleks: Genlerle ilgili olup nesilden nesile aktarılır. Her insanda aynı şekilde bulunur.

1. Doğan çocuğun emme hareketi
2. İğne batan parmağın çekilmesi
3. Gürültülü sesten ürkme
4. Göz bebeğinin büyüyüp küçülmesi

Sonradan kazanılan (şartlı) refleks: Doğumdan sonra deneyimlerle ve öğrenme sonucu kazanılır. Nesilden nesile aktarılmaz.

1. Limon görünce ağzının sulanması
2. Örgü örme, dans etme, yüzme davranışları
3. bisiklet ve araba sürme davranışları

Çevresel Sinir Sistemi

Vücudu ağaç kökü şeklinde saran sinir liflerinden oluşur. Merkezi sinir sistemi ve vücut organları arasındaki sinirsel iletimi sağlar.

Sinirlerin yapı ve özellikleri

Sinir dokusunu oluşturun hücrelere nöron denir. Milyarlarca nöron insan vücudunu ağ gibi sararak yönetimi sağlarlar. Nöronlar görevleri için aşırı farklılaşmış olup bölünme yetenekleri yoktur. Çalışmaları sırasında bol miktarda enerji harcarlar. Nöronların şekilleri benzer olup 3 kısımdan oluşurlar.

Dendrit: Kısa ve çok sayıda olan uzantılardır. Çevreden aldıkları uyarıları aksona taşırlar.

Akson: Uzun ve bir tanedir. Dendritten aldığı uyarıları hedefi olan organa doğru taşır.

Gövde: Nöronun çekirdek ve organellerinin bulunduğu sitoplazma kısmıdır. Hücredeki hayatsal olayları gerçekleştirir.

Miyelin kılıf: Bazı nöronlarda, aksonların çevresiyle yalıtımını sağlayarak uyartıların daha hızlı taşınmasını sağlar.

Uyarı: Nöronları etkileyen çevresel değişmelerdir.

Uyartı (İmpuls): Uyarılar etkisiyle nöronlarda oluşan elektiriksel ve kimyasal değişmelerdir. İnsan vücudunda görev ve taşınan bilginin farklılığına göre 3 çeşit sinir hücresi kullanılır.

Duyu nöronu: Uyarıları duyu organlarından merkezi sinir sistemine taşır.

Motor nöron: Merkezi sinir sisteminden organlara doğru emir taşır.

Ara nöron: Merkezi sinir sistemini oluşturur. Uyarı ve emirler sinirler üzerinde uyartılar şeklinde taşınırlar. Taşınma hızları sabit olup oluşma miktarları değişebilir. Uyartılar nöronlar üzerinde iyonlar yardımıyla elektriksel; Nöronlar arasında hormonlar yardımıyla kimyasal olarak taşınır. Nöronlar birbirine bağlandığı bölgelere sinaps denir. Sinapslar bir nöronun aksonuyla diğerinin dendriti arasında kurulur. Uyartılar sinapslar üzerinde salgılanan özel hormonlarla taşınır. Böylece uyartının hangi yolu takip ederek hangi organa ulaşacağı belirlenir.

Sinir sistemi; Korku, öfke, üzüntü ve aşırı bağırma sinir sistemini bozar ve ileride aşırı ve ciddi sorunlara yol açabilir.

Sinir hastalıkları

Hekimliğin sinir hastalıklarıyla uğraşan kolu, «Nevroloji» dir. Bu kolun kurulmasında en bükük adımı 19. yüzyıl sonlarında Fransız tıp bilgini Jean Martin Charcot (1825- 1893) attı. Daha önce sinir hastalıklarıyla «psikiyatri (ruh hastalıkları bilimi)» uğraşıyordu. Şahısların ruhi belirtileriyle uğraşan psikiyatri yanında nevroloji, belirli organik sinir bozukluklarını ele alır. Nevroloji bu bakımdan çok geniş bir konudur. Bozuklukların, iltihapların bulundukları kesimlere göre şekilleri, belirtileri ve tedavileri değişir. Felçler, Parkinson hastalığı, Kore hastalığı hareketleri idare eden sinir sistemi bozukluklarıdır.

Kol, bacak, yüz sinir iltihapları, felçleri ise, çevre sinir sistemi hastalıklarıdır. Beyin zarının iltihabı demek olan menenjit, mikrobik bir hastalık olan çocuk felci, sara da sinir sistemi hastalıklarının en önemlileridir. İsteri, nevrasteni, hipokondri gibi hastalıklar ise sinir bozukluklarından ileri gelir. Sinir sistemi organlarının bozuklukları olan beyin urları, beyin iltihaplan, beyincik ve omurilik hastalıkları dışında en önemli sinir sistemi hastalıkları şunlardır: Beyin sarsılması, zona, nevrit ve yüz sinir felci'dir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç